New Age: een religie zonder Kerk

Typisch aan het historische Vissentijdperk is dat de Europeanen eigenlijk als nooit tevoren christelijk zijn, maar het op een vreemde manier ook verloochenen. Een meerderheid van de mensen heeft nog weinig respect voor de christelijke waarden zoals eerbied voor het leven (anti-abortus), respect voor autoriteit en de verschillende rollen van man en vrouw (man als kostwinnaar, vrouw als huisvrouw). Christelijke tradities zoals het Kerstfeest zijn omgedoopt tot ‘winterfeest’. Kerken worden bespot, terwijl men buigt voor de islam. Maar toch is de maatschappij nog doordrenkt met de christelijke deugden. Ook de goddelozen prediken vrede, naastenliefde en barmhartigheid. Deze christelijke waarden zijn verankerd in het Europese denken. De sociale voorzieningen, de hulp aan de zwakkeren, de humane behandeling van criminelen, de tolerantie voor minderheden, de aandacht voor mensenrechten, de hulp aan arme landen, de zorgen om het milieu zijn allemaal christelijke waarden.

Vissen lost de identiteit op. De meeste Europeanen identificeren zich niet meer als christen, maar omdat Vissen de afsluitende fase is van de levenscyclus van de christelijke Europese beschaving, blijft Europa in wezen christelijk. Zolang we God en Jezus vervloeken zijn we nog christelijk. Een christelijke moraal zonder kerken kenmerkt de postmoderne maatschappij.

Typisch in dit verband is de new age. De newagebeweging heeft haar wortels in het christendom en de westerse esoterie: neoplatonisme, gnosticisme, hermetisme en kabbala, en drie ‘traditionele wetenschappen’ astrologie, magie en alchemie. Vanaf de jaren zestig heeft de newagebeweging zich ontwikkeld tot een subcultuur met een caleidoscoop aan ideeën over psychologie, filosofie, esoterie, religie en ecologie, vaak vermengd met heidense religieuze elementen en rituelen. Ook winkelen de aanhangers van de newagebeweging selectief in de evolutieleer, kwantummechanica, relativiteitstheorie, chaostheorie, informatietechnologie en neurologie en dat combineren ze met wijsheden uit de oosterse spiritualiteit. Allerlei psychische ontwikkelingsstoornissen zoals autisme, dyslexie, adhd, add en pdd-nos zouden typisch zijn voor de hooggevoelige nieuwetijdskinderen en ze worden in verband gebracht met empathische en paranormale vermogens.

New age is een religie voor individualisten die ieder hun eigen pakketje samenstellen. In een persoonlijke droomwereld kunnen zij spiritueel groeien of vluchten voor de werkelijkheid. Zelfbedrog ligt bij Vissen altijd op de loer. In de kern is new age christendom, maar dan ontdaan van Kerk en Bijbel. De Heer of de Vader is vervangen door een transcendent Iets: de Natuur, Energie of Bewustzijn.

Hiermee is de newagebeweging een amalgaan van naar elkaar verwijzende overtuigingen, ideeën, doctrines, praktijken en rituelen. Hoewel men gelooft in één universele werkelijkheid, waar de mens deel van uitmaakt, ontbreekt er een samenhangende leer en is de kennis fragmentarisch. Omdat de newagebeweging geen centrum heeft en zich steeds weer vertakt, is het moeilijk om het integraal te bekritiseren, af te wijzen, maar ook onmogelijk om het integraal te aanvaarden.

New age is een combinatie van Waterman (wetenschap) en Vissen (holisme). De paradox (of fout) is deze: New Age spiritualiseert de wetenschap en seculariseert de godsdienst. Alles wordt op menselijke maat toegesneden, terwijl de grote religieuze tradities nu juist vooral de nadruk leggen op de ‘nietigheid’ van de mens tegenover de godheid of het Al. New age is trouwens allesbehalve nieuw, en evenmin ‘oosters’ zoals vaak wordt gedacht, maar een neo-heidens monsterverbond van de eigentijdse herinterpretatie van westerse esoterische tradities – met als doel ‘zelfvergoddelijking van de mens’ – en de op beheersing en manipulatie gerichte technocratische cultuur, die voor elk pijntje een pleister heeft. New age is een naïeve kosmische knutsel- en knuffelcultuur voor moderne individualisten. Een eigentijdse geruststellings-industrie, bedoeld voor mensen die de wetenschap niet begrijpen of kunnen bijhouden, maar voor wie anderzijds de traditionele godsdienst ongeloofwaardig is geworden.

Het new age-wereldbeeld zou je, vanuit dat perspectief, kunnen kenschetsen als parasitair en pervers. Parasitair, omdat new age geen originele gedachten formuleert, maar zich voedt met ideeën uit enerzijds esoterische tradities en anderzijds de moderne wetenschap. Pervers omdat het ‘onnatuurlijk’ met die ideeën omspringt. Dat wil zeggen: ontdaan van de regels van verificatie en falsificatie (bij de wetenschap), en van hun historische context (bij het esoterisme). Zie het Indiase begrip karma, dat wordt gebruikt om een post-christelijke prestatiemoraal spiritueel aanzien te verlenen: je krijgt wat je verdient. Of de relativiteitstheorie van Einstein, die in versimpelde varianten opduikt om aan te tonen dat ‘alles energie is’. Het is duidelijk dat new age nog volwassen moet worden.

Als laatste teken moet Vissen terugkeren naar de God. Hiervoor moet Vissen zich bewust worden dat het kwaad in de mens zelf zit. Christenen geloven dat Christus zich heeft geofferd aan het Kruis om onze zondes op zich te nemen, en door te leven naar Zijn voorbeeld verkrijgt men toegang tot het hemelse leven. Ook newagers proberen te leven zoals Christus: in volle bewustheid van Goed en Kwaad, het leven aanvaarden zoals het is en mededogen en naastenliefde tonen. Wie bewust leeft zal verlicht worden.

Zo leven we in de eind van het historische Vissentijdperk met verwarring, ontbinding en bewustwording. De oude waarheden lossen op, het ik raakt vloeibaar, de religie keert terug zonder kerk en de wetenschap wordt een nieuw geloof. Vissen breekt de vaste vormen af, maar doet dat niet alleen om te vernietigen. In de droommaatschappij wordt de mens gedwongen om de schaduwen van zijn eigen verhalen onder ogen te zien.