De massahysterie tijdens de Coronahype

De obsessie met veiligheid en gezondheid kwam tot een wereldwijde massapsychose tijdens de verschillende pandemieën. Het begon in 2009 met de Mexicaanse griep. Virologen sloegen de alarmbellen en vreesden voor een nieuwe Spaanse griep. Toen de Wereldgezondheidsorganisatie het gevaar als de eerste grieppandemie van de eenentwintigste eeuw uitriep gingen landen op grote schaal vaccins en virusremmers inkopen. Maar net zoals de andere profetieën in het historische Vissentijdperk (1964-2144) was het een vals alarm. Wereldwijd eiste de Mexicaanse griep minder dan 17.500 levens, een fractie van het aantal slachtoffers dat diverse invloedrijke deskundigen vooraf voor mogelijk hielden en ook een fractie van het aantal mensen dat jaarlijks overlijdt aan de gewone griep. Uiteindelijk overlijden 63 Nederlanders aan de Mexicaanse griep. Acht daarvan hadden geen andere ziekte. De enige partij die er beter van werd was de farmaceutische industrie en de virologen die daar financiële belangen bij hebben.

Complotdenkers denken dat de Mexicaanse griep een geregisseerde oefening was van de elite om de bevolking in haar macht te krijgen. Volgens de complotdenkers zou de elite de angst gebruiken om de bevolking te kunnen controleren, maar het totalitaire denken komt niet primair van bovenaf, zoals de macht van een dictator, maar van onderaf, vanuit een massa die in de greep is van een bepaald verhaal. Dat wordt aangeboden door leiders en instituten, maar als we de leiders zouden wegsturen zouden er nieuwe komen. Het is een duivelse pact tussen de massa en haar menners.

In een samenleving die murw gebukt is met angstverhalen – schuldencrisis, immigratiecrisis, opvangcrisis, woningcrisis, klimaatcrisis – werd in 2020 het coronavirus het object van angst waar de massa op aansloeg. De paniek sloeg toe, met disproportionele vrijheidsinperkingen tot gevolg. Het was de eerste keer dat de hele wereld in hetzelfde verhaal werd gezogen. In een mum van tijd ontstond er een wereldwijd maatschappelijk draagvlak om een groot deel van de wereldbevolking onder feitelijk huisarrest te plaatsen. Net als de angst voor het terrorisme of de angst voor klimaatopwarming, was de angst voor corona tot gigantische proporties opgeblazen. Hier zien we de paradox van Vissen: feitelijk niet heel gevaarlijk, maar in de fantasie een killervirus.

Een paar cijfers: Wereldwijd stierven er ongeveer twintig miljoen mensen met corona, wat neerkomt op een mortaliteit van ongeveer 0,2 procent. Ter vergelijking: tijdens de Spaanse griep in de jaren 1918-1920 stierf in de West-Europese landen naar schatting 1,1 procent van de totale populatie. En waar de Spaanse griep de opmerkelijke eigenschap had om jonge volwassenen te treffen, was corona zoals een gangbare griepepidemie, waarbij met name kinderen en bejaarden de ziekte krijgen en laatstgenoemden de grootste risico’s lopen. Vandaar dat ook vooral de westerse landen met relatief veel oude mensen, het meest getroffen werd door corona. Maar zelfs in het vergrijsde Nederland was corona te vergelijken met een zware griepgolf. In Nederland bedroeg in het griepseizoen 2017-2018 de oversterfte 9400 mensen, en in het coronapiekjaar 2021 was de oversterfte ongeveer 19.000 mensen (in totaal stierven er in 2021 170.000 mensen). Geen dramatische cijfers, temeer omdat de leeftijd van de coronaslachtoffers rond de gemiddelde leeftijdsverwachting zat en 95 procent van de geregistreerde coronadoden één of meer andere aandoeningen had. Voor mensen met een al zwakke gezondheid was corona de laatste spreekwoordelijke druppel. In Nederland was er klinisch gezien geen crisis, Het calamiteitenhospitaal in Utrecht – een volledig operationeel ziekenhuis dat bij grote ongelukken of calamiteiten voor slachtoffers wordt opengesteld – werd tijdens de coronacrisis nauwelijks gebruikt. En omdat er geen crisis was, werd de ic-capaciteit na corona niet uitgebreid.

Alle maatregelen (lockdowns, mondkapjes, afstand houden, vaccinaties) tegen de strijd tegen het killervirus hadden de facto nauwelijks invloed op het aantal doden. Er zijn geen significantie verschillen te zien in coronaslachtoffers tussen landen met milde maatregelen zoals Zweden en sommige Amerikaanse staten, en landen met strenge maatregelen zoals China.

De coronapandemie zal in de geschiedenisboeken komen als een schoolvoorbeeld van massahysterie. Het begint met de Chinese leiders die haar burgers hardhandig onder controle wilden brengen. De overreactie van de Chinese methode alarmeert de virologen die in verlegenheid worden gebracht omdat zij de antwoorden op de vragen niet weten, maar stiekem genieten zij van hun finest hour (denk aan het beruchte ‘whiskey-moment’ van viroloog Ab Osterhaus, waarin opzichtig de eerste Nederlandse besmetting met de Mexicaanse griep werd gevierd). Vervolgens voelen politici onder de druk van de publieke opinie de noodzaak om krachtige maatregelen te nemen. Om draagvlak voor de maatregelen te krijgen verzoekt de Duitse regering de wetenschappers om de gevaren van het coronavirus extra aan te zetten. De bevolking moest het beeld worden ingeprent dat ‘ernstig zieke mensen door familieleden naar het ziekenhuis worden gebracht, waar geen plaats meer voor hen is, zodat zij happend naar adem een pijnlijke dood sterven’. In Nederland wordt de staatsomroep ingezet om de bevolking voor te bereiden. Zij arrangeren een toneelstukje om de ernst te benadrukken. Tijdens de eerste tv-uitzending over corona krijgt minister voor Medische Zorg Bruno Bruins een briefje in zijn handen gedrukt, waarop staat dat in Nederland de eerste patiënt met het coronavirus in het Elizabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg is opgenomen. Inmiddels is ook de media gealarmeerd en wakkeren zij in hun zucht naar sensatie de angst alleen maar aan. Op dit moment is de dam doorgebroken. Het lijkt nu wel of de massa wil dat we een Spaanse griep over ons heen krijgen. De angst regeert. Iedereen doet braaf mee aan het ritueel van het mondkapje. Sommige mensen dragen zelfs mondkapjes als ze in hun eentje in de auto zitten. De keuze van de lockdownstrategie wordt vooral genomen op basis van de modellen van het Imperial College in Londen. Die modellen voorspellen dat er binnen een jaar veertig miljoen doden zouden vallen als er geen verregaande maatregelen zouden worden getroffen, maar vele onderzoekers met naam en faam protesteren met klem. Als vervolgens een jaar later blijkt dat het aantal doden slechts een fractie is van de voorspelling (In Zweden zouden binnen een jaar 80.000 mensen sterven als het land niet in lockdown ging, maar er stierven in werkelijkheid 6000 mensen en daar zaten nog ‘enthousiaste’ telmethoden bij), worden de maatregelen niet teruggeschroefd, maar wordt er een overbodig vaccinatieprogramma uitgerold. Inmiddels ruikt de machtige farmaceutische industrie gouden kansen. Als ook de vaccinaties niet leiden tot de verlossende groepsimmuniteit verandert het verhaal: er zijn allerlei varianten van het virus. En dan worden in de eindstrijd de doelstellingen steeds bijgesteld; eerst flatten the curve, om de capaciteit van de zorg niet te overschrijden, maar later wordt dat stilzwijgend veranderd in crush the curve, en uiteindelijk zelfs een prevent the curve.

Corona gaf de massa – ondanks de lockdown – een heerlijk gevoel van verbondenheid. Even hadden de mensen het gevoel dat de maatregelen hun angsten onder controle kon brengen. Ze voelen aan dat de ‘vrijheid blijheid’ de samenleving kapot maakt en ze zijn blij met de ‘dressuur en censuur’ van Kreeft die de tijdgeest domineerde. Veel mensen zijn de vrijheid moe. Ze smachten naar een meester die hen verlost van angsten.

In 2022 was corona ineens opgelost, hoewel de oversterfte na het einde van de pandemie onverminderd hoog bleef. Wat we hier duidelijk zien is dat het object van angst verschoof toen Rusland in de winter van 2022 Oekraïne binnenviel. Angst voor corona werd ingewisseld voor angst voor Rusland.

Corona werd misbruikt

Niemand heeft de coronacrisis besteld, maar veel groepen roken wel hun kansen om hun agenda erdoor te drukken. Verschillende motieven speelden een rol.

• Het geloof in de maakbare samenleving werd op de proef gesteld. Wanhopig probeerden velen vast te klampen aan het ideaal van maakbaarheid. Hierin is geen ruimte voor ongeluk, ziekte en de dood. Elk slachtoffer moet koste wat kost worden voorkomen. Geld leek even geen rol te spelen.
• De economische schade van de lockdown wordt voor lief genomen. De overheid compenseert de slachtoffers. Niemand ligt meer wakker van stijgende overheidsschulden. Onder economen groeit de aanhang voor de Modern Monetary Theory. Volgens deze postkeynesiaanse stroming is er in principe geen grens aan de geldcreatie van de staat; torenhoge staatsschulden vormen op zichzelf geen probleem.
• Sinds Fortuyn is het vertrouwen in de politiek tanende en andersom wantrouwt de politiek het volk. Het sociale contract staat op losse schroeven. De populisten ondermijnen de grondbeginselen van de rechtsstaat. Nu de (gecreëerde) angst voor moslimfundamentalisten afneemt, moet er een nieuwe dreiging worden opgetuigd. Een bevolking die bang is (gemaakt), gaat achter altijd haar leiders staan. In deze crisis kunnen de (gematigde) leiders hun waarde bewijzen.
• Sommigen hopen dat corona een nieuw gemeenschapsgevoel creëert.
• Het beperken van de vrijheden van de burgers heeft als prettig neveneffect dat allerlei ongewenst gedrag eindelijk effectief kan worden aangepakt: asociaal gedrag, criminaliteit, overlast van hangjongeren, voetbalsupportersgeweld, gelehesjesbeweging.
• Zorginstellingen kunnen de werkdruk overdrijven om meer geld en middelen los te krijgen.
• De media smult van deze pandemie. Elk drama, elke provetie, wordt uitvergroot. Genuanceerde tegengeluiden worden genegeerd. Misère verkoopt goed.

Met een pot virtueel geld, en het zaaien van angst werd de bevolking gekneveld. Sociaal gewenst gedrag werd afgedwongen. Een meer dwingende overheid is een blijvertje.

Meer informatie over de actuele coronacijfers: Landenkompas, Financial Times, Worldometers